Kimler Bilanço Esasına Göre Defter Tutmalı? Defter Tutma Hadleri 2025
Tüm vergi mükellefleri için -ister matbu ister elektronik ortamda olsun- herhangi bir istisnası ve muafiyeti yok ise defter tutma sorumluluğu yasal bir yükümlülük arz eder. Ticari kazançlar ile giderler sebebiyle tutulması gereken ticari defterler, tacir veya tüccar sıfatı ile faaliyet gösteren gerçek ve tüzel kişileri kapsar. Uygulama usulleri ile bütün yasal dayanak, anayasadaki ticaret, gelir vergisi ve vergi usul kanunları çerçevesinde belirlenir. Defter tutma hadleri ve usullerine ilişkin tüm merak ettiklerinizi yazının devamında bulabilirsiniz.
6102 sayılı ticaret kanunu madde 18’e göre tacir sıfatı taşıyan her tüzel ve gerçek kişinin gerekli ticari defterleri tutması anlamına gelir. Bununla birlikte 213 sayılı vergi usul kanunu (VUK) 171. madde ise mükellefin neden tutması gerektiğini açıklar. Buna göre defter tutma amaçları aşağıdaki gibidir:
- Vergiye tabi olan servetini, sermayesi ile mali durumunu belirlemek
- Vergiyle ilgili yürütülen faaliyetlerin ve hesap sonuçlarının doğru biçimde tespit edilmesini sağlamak
- Vergi açısından durumunu, hesapları üzerinden kontrol edip incelemek
- Hesap ve kayıtlarından yararlanarak üçüncü kişilerin vergiyle ilgili durumlarını (emaneten tutulan değerler dahil) kontrol ve inceleme altına almak
Defter Tutmak Zorunda Olanlar Kimler?
VUK’un 172. maddesi gereği aşağıdaki tüzel ve gerçek kişiler defter zorunluluğuna sahip olduğu için gerçek usulde vergilendirilir:
- Ticaretle uğraşanlar ile sanat icra edenler
- Ticari faaliyet gösteren şirketler
- Kamuya ait iktisadi kuruluşlar
- Dernek/vakıfların ticari faaliyet yürüten işletmeleri
- Serbest meslek faaliyetinde bulunanlar
- Çiftçiler
- Kamuya ait iktisadi kuruluşlar ile dernek/vakıfların ticari faaliyet yürüten işletmeleri, defter zorunluluğu açısından tüccarlar için geçerli olan kurallara tabidir.
Defter Tutma Zorunluluğu Olmayanlar Kimler?
VUK 173. maddede bazı durumlar defter zorunluluğu açısından istisna kapsamına girer. Buna göre aşağıdaki kişi/işletmeler defter tutmaz:
- Gelir vergisinden muaf esnaflar ile gerçek usulde vergilendirilmeyen çiftçiler
- Gelir vergisi kanununa göre kazançları basit usulde belirlenenler
- Kurumlar vergisinden muaf olan;
a) Kamuya ait iktisadi kuruluşlar
b) Dernek/vakıfların ticari faaliyet yürüten işletmeleri
Defter Tutma Zorunluluğu ve Tutulacak Defterler Nelerdir?
VUK 176. madde, tüccarları defter tutma usulleri açısından iki sınıfa ayırır. Dolayısıyla ticari kazanç elde eden kişiler/işletmelerin kazandıkları gelir belirlenen tutarların en seviyesine çıkar ise birinci sınıf, bir altında kalırsa ikinci sınıf tüccar statüsünde demektir. Bununla birlikte birinci sınıf tüccarların gelir diliminin üst kısmında yer almasından dolayı bilanço esasına göre defter tutmaları gerekir. İkinci sınıf tüccarlar ise işletme esasına göre defter tutar. İlgili takvim yılında kazanılan gelire bağlı olarak bu iki sınıf arasında geçiş yapmak mümkündür.
Bilanço esasına göre defter tutan birinci sınıf tüccarların yevmiye, defter-i kebir ve envanter defterlerini bu usule göre kayıt altına alması şarttır. İşletme esasında tek defter söz konusudur. Bilanço esasında borç ve alacak esasına göre çift taraflı kayıt tutulurken işletme usulünde gelir giderler basit şekilde tek taraflı kaydedilir.
Defter Tutma Hadleri Ne Kadar?
İşletme hesabı ve bilanço esasına göre defter tutma sınırları, her yıl VUK tebliğleri ile belirlenip duyuruluyor. 2023 ve 2024’e ait bu sınırlar netleşmiş durumda. 2025 için ise henüz resmi rakamlar açıklanmadı. Ancak, yeniden değerleme oranı göz önüne alındığında, bu sınırların nasıl şekillenebileceğine dair güçlü tahminler TÜRMOB tarafından yapıldı. Aşağıda, 2025 için olası rakamları görebilirsiniz!
TÜRMOB, konuyla ilgili Gelir İdaresi Başkanlığı’ından görüş almıştır. Verilen yanıtta 2020 için tüccar sınıfının (hangi defter türünün tutulacağının) belirlenmesinde, 2019’e ait iş hacminin dikkate alınması gerektiği vurgulanmıştır. GİB iş hacminin VUK’un 177. maddesine göre, 1 Ocak 2020 itibariyle yürürlüğe giren ve mükerrer 414. madde kapsamında yayınlanan hadlerle karşılaştırılarak değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir.
Defter Tutma Hadleri KDV Dahil mi?
KDV hariç hesaplanır. Bu nedenle, mükelleflerin bilanço esasına mı yoksa işletme hesabı esasına mı tabi olacağı belirlenirken, KDV hariç tutarların dikkate alınması gerekir. Hadlerinin hesaplanmasında net satış tutarı, alış tutarı ile gayrisafi iş hasılatı KDV’siz şekilde değerlendirilir.
Defter Tutma Hadleri Nasıl Hesaplanır?
Örneğin uzun süredir işletme hesabı esasına göre defter tutan bir mükellef için 2025’te hangi defterleri kullanması gerektiği belirlenirken, 2024’teki alış, satış ve gayrisafi iş hasılatı tutarları dikkate alınmalıdır. Bu tutarlar, 1 Ocak 2025 itibariyle yürürlüğe girmesi beklenen ve yukarıdaki tabloda öngörülen hadlerle karşılaştırılıp doğru karar verilmelidir. İş hacmi bakımından II. sınıfa dahil tüccarlar, aşağıdaki şartları sağladıklarında, bu şartların gerçekleştiği yılı takip eden hesap döneminden itibaren I. sınıfa geçmek zorundadır (veya tersi):
- Eğer bir hesap döneminde iş hacmi, VUK 177. maddesinde belirtilen sınırları %20’den fazla aşıyorsa veya
- Arka arkaya iki hesap döneminde iş hacmi, belirtilen sınırların %20’ye kadar üzerinde gerçekleşiyorsa
Defter Tutma Hadleri Hesaplama
TÜRMOB mükelleflerin hadleri kolay hesaplayabilmesi amacıyla defter tutma usul tespit robotu geliştirmiştir. Hesaplamalarda tacirin mevcut defter tutma yöntemi, yürüttüğü işin niteliği, yıllık alım-satım tutarları, gayrisafi iş hasılatı ve belirlenen hadlerin %20 üzeri ile altı gibi kriterleri göz önünde bulundurarak, her yıla özel farklı araçlar geliştirirler. Buna göre defter tutma usul tespit robotu 2025 aşağıdaki gibidir, görsele tıklayarak araca ulaşabilirsiniz:
Ayrıca önemli bir hatılatma yapalım: 1 Ocak 2025’tan itibaren bilanço esasına göre defter tutacak mükellefler, ister zorunlu ister isteğe bağlı olsun, e-defter uygulamasına geçmek zorundadır. Öte yandan, işletme hesabı esasına göre defter tutan mükellefler ise Defter Beyan Sistemi kapsamında defterlerini elektronik ortamda tutmakla yükümlüdür.
İkinci olarak da; e-Defter kapsamında tutulacak defterler (Yevmiye ve Kebir) ile Defter Beyan Sistemi’nde tutulacak işletme hesabı defteri, artık noter onayı gerektirmiyor. Ek olarak, envanter, karar, genel kurul defterleri de nihayet elektronik ortamda tutulmaya başlanacak ve açılış/kapanış onaylarında noter gerekmeyecektir.
Aşağıdaki içerikler de konuyla ilintili bilgiler sunar:
