İkale Nedir? İkale Çıkış Kodu, İkale Sözleşmesi Bordroda Gösterim
İşçi ve işveren arasındaki iş sözleşmesini sona erdirmeyi mümkün kılan yöntemlerden biri olan ikale sözleşmesi, birçok yönden standart iş sözleşmesi feshinden ayrılıyor. Son yıllarda uygulamada her iki tarafa da avantaj sağlaması nedeniyle – uygun şartların sağlanması halinde – sıklıkla tercih ediliyor. Diğer adıyla bozma sözleşmesi anlamına gelen ikale, tarafların karşılıklı iradeleriyle iş akdini sona erdirmeleri anlamına gelir. Bu yazıda geleneksel fesihten farklarını hukuki çerçevede sunarken hem işçi hem de işverenin sakınması gereken durumlara ek olarak bordroda gösterim süreçlerini ele alacağız.
Tarafların karşılıklı ve ortak iradeleriyle iş akdini sona erdirmeleri anlamına gelir. 4857 sayılı İş Kanunu’nda doğrudan düzenlenmemiş olsa da 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’ndaki sözleşme serbestisi ilkesi sayesinde kabul edilen geçerli bir yöntemdir.
İkale sözleşmesi, yalnızca iş sözleşmesini sonlandırmanın yolu değil, aynı zamanda tarafların hak ve yükümlülüklerini yeniden düzenleyen kapsamlı anlaşmadır. Bu nedenle hem hukuki geçerliliği hem de bordroda gösterim ve vergisel uygulamalar açısından dikkatli ele alınması gerekir. Yanlış veya eksik düzenlenmesi durumunda işçiyi hak kaybına uğratabileceği gibi işvereni de vergi cezaları ve SGK yaptırımları ile karşı karşıya bırakabilir.
Hukuki Çerçevede İkale Fesih Sözleşmesi
İşçi ve işverenin karşılıklı anlaşmasına dayanan fesih türüdür. Tek taraflı fesih beyanı değil, iki tarafın ortak iradesidir. Bu yönüyle klasik işten çıkarma (Fesih) işlemlerinden farklıdır.
İşçi Açısından;
Bu durumda, işçi artık iş güvencesi hükümlerinden yararlanamaz ve işe iade davası açamaz. Bu nedenle, Yargıtay içtihatlarına göre sözleşmenin geçerli olabilmesi için işçiye makul menfaat sağlanması gerekir.
İşveren Açısından;
Gelecekte doğabilecek işe iade veya tazminat davalarının önüne geçmek adına bir tercih olabilir.
Ancak Yargıtay kararlarına göre, işçiye yalnızca kıdem ve ihbar tazminatı ödenmesi yeterli değildir; sözleşmenin geçerli olabilmesi için ek menfaat (Örneğin ikale tazminatı) sunulmalıdır.
Aksi halde, sözleşme baskı altında yapılmış sayılabilir ve geçersiz olur.
Danıştay ise, bu kapsamda yapılan ödemelerin bordroda doğru şekilde gösterilmesi ve vergisel yükümlülüklerin eksiksiz yerine getirilmesi gerektiğini vurguluyor.
İkale Sözleşmesi Şartları Nelerdir?
Geçerli olabilmesi için, tarafların karşılıklı rızasıyla imzalanması, işçiye makul bir menfaat sağlanması ve sözleşmenin baskı altında yapılmamış olması gerekir. Bu üç temel unsurdan biri eksikse, sözleşme Yargıtay içtihatlarına göre geçersiz sayılabilir:
- Karşılıklı Rıza (Serbest İrade)
Klasik fesih işlemi değildir; karşılıklı fesih (bozma sözleşmesi) niteliğindedir. Bu nedenle hem işçi hem de işverenin özgür iradeleriyle sözleşmeyi imzalaması gerekir.
Yargıtay 9. HD, 2018/13048 E., 2019/11784 Kararında “İkale sözleşmesinin geçerli olabilmesi için işçinin serbest iradesiyle sözleşmeyi imzalaması gerekir. Baskı, tehdit veya yönlendirme varsa, geçersizdir.” diye belirtmiştir.
2. Makul Menfaat Sağlanması
En kritik şart, işçiye makul menfaat (Ek kazanç) sağlanmasıdır. Zira işçi, ikale imzalayarak iş güvencesi hükümlerinden (Örneğin işe iade davası hakkından) feragat etmektedir.
Bu nedenle Yargıtay’a göre, işçiye sadece kıdem ve ihbar tazminatının ödenmesi yeterli değildir. Örnek makul menfaatler, kıdem ve ihbar tazminatına ek nakit ödeme (İkale tazminatı), kullanılmayan izinlerin ücreti, Ek prim, bonus veya özel haklar (Ör. sağlık sigortasının sürdürülmesi), erken işten ayrılma teşviki niteliğindeki ödeme olabilir.
Yargıtay 22. HD, 2017/11450 E., 2018/23208 Kararında “İşçiye makul menfaat sağlanmadan imzalanan sözleşmeler geçerli değildir. Bu tür sözleşmeler, işveren feshi olarak değerlendirilir.” şeklinde belirtir.
3. Yazılı Şekil Şartı
Yazılı düzenlenmesi zorunludur. Sözlü anlaşmalar geçerlilik taşımaz. Sözleşmede şu unsurlar açıkça belirtilmelidir:
- Tarafların kimlik bilgileri
İş sözleşmesinin sona erdiği tarih - Yapılacak ödemelerin kalem kalem listesi (Kıdem, ihbar, ikale tazminatı, izin ücreti vb.)
- Vergi ve SGK yükümlülüklerinin kim tarafından karşılanacağı
- Tarafların serbest iradeleriyle sözleşmeyi imzaladıklarına dair beyan
4. Vergi ve SGK Uygulamalarına Uygunluk
Bu kapsamda yapılan tüm ödemeler bordroda ayrı ayrı gösterilmeli ve vergiye tabi kalemler doğru şekilde hesaplanmalıdır.
5. Uygun Zaman ve Makul Süre
Teklifin işçiye makul değerlendirme süresi verilmeden yapılması da geçerliliği zedeler. İşçinin hemen karar vermeye zorlanması, serbest irade şartını ortadan kaldırır.
İkale Ödemesi Bordroda Nasıl Gösterilir?
İkale sözleşmesi ile işten ayrılan personele yapılan ödemeler, bordroda ayrı ayrı ve şeffaf biçimde gösterilmelidir. Zira hem Gelir Vergisi Kanunu hem de Vergi Usul Kanunu açısından zorunludur.
Gösterilmesi Gereken Kalemler
Kıdem Tazminatı
İş Kanunu ve ilgili mevzuat hükümlerine göre ödenir. Vergiden istisnadır; ancak tavanı aşan kısım gelir vergisine tabidir (Bu nedenle “kıdem tazminatı vergisi” oranı bordroda doğru şekilde uygulanmalıdır).
İhbar Tazminatı
İşverenin tek taraflı feshi durumunda ödenen bu tutar, ikale kapsamında da gelir vergisi ve damga vergisine tabidir. SGK primine tabi değildir (Bordroda “ihbar tazminatı vergisi” kalemi açıkça gösterilmelidir).
İkale Tazminatı (Ek Menfaat)
İkale tazminatı, işçiye sözleşmeyi karşılıklı olarak feshetmeyi kabul etmesi için verilen ek menfaattir. Tamamen gelir vergisine tabidir ve bordroda mutlaka “ikale tazminatı” veya “ek menfaat ödemesi” olarak belirtilmelidir. Bu kalemin “kıdem tazminatı” gibi gösterilmesi vergi riskine yol açar.
Kullanılmayan Yıllık İzin Ücretleri
Kullanılmayan izin günlerine ait ücret, “ücret niteliğinde” olduğundan SGK primi, gelir vergisi ve damga vergisine tabidir.
Diğer Ödemeler (Prim, İkramiye, Fazla Mesai vb.)
İşçiye yapılması gereken tüm ödemeler, bordroda ayrı başlıklar altında gösterilmelidir.
Örnek Bordro Uygulaması
Bir işçinin ikale sözleşmesi kapsamında işten ayrıldığını varsayalım:
| Ödeme Türü | Tutar (TL) | Vergi Durumu |
| Kıdem Tazminatı | 100.000 | Vergiden istisna |
| İhbar Tazminatı | 30.000 | GV + DV |
| İkale Tazminatı | 40.000 | GV + DV |
| Kullanılmayan İzin Ücreti | 10.000 | GV + SGK + DV |
Bu durumda bordroda, kıdem tazminatı istisna satırında, diğer ödemeler ise vergilendirilmiş kalemler olarak gösterilmelidir.
İkale Sözleşmesi İşten Çıkış Kodu
İkale sözleşmesi ile işten ayrılan çalışan için işverenin SGK çıkış bildirgesi düzenlemesi gerekir. SGK, ikale ile işten ayrılanlar için genellikle 22 – Diğer nedenler kodunun kullanılmasını öneriyor.
Bazı işverenler uygulamada 04 – İşveren feshi kodunu kullansa da, bu durum ileride yanlış SGK bildirimi riskine yol açabilir.
Konuyla İlgili Sık Sorulan Sorular
İkale Sözleşmesinde İşsizlik Maaşı Verilir mi?
İkale sözleşmesi imzalayan işçi, işsizlik maaşı (İşsizlik ödeneği) alamaz; çünkü bu hak yalnızca işverenin tek taraflı feshi halinde doğar.
Ancak Yargıtay kararlarına göre, işçinin baskı altında ikale imzaladığı durumlarda sözleşme geçersiz sayılabilir ve bu durumda işçi işsizlik ödeneğinden yararlanabilir.
İkale Sözleşmesinde İhbar Tazminatı Ödenir mi?
İhbar tazminatı ödenebilir, ancak bu zorunlu değildir. Ödeme yapılıp yapılmaması, tarafların anlaşmasına bağlıdır.
Normal şartlarda ihbar tazminatı, iş sözleşmesinin tek taraflı feshi durumunda gündeme gelir. Yani işveren, işçiyi ihbar süresi vermeden işten çıkarırsa bu tazminatı ödemekle yükümlüdür.
Ancak ikale sözleşmesi bir “karşılıklı fesih” işlemidir. Burada fesih tek taraflı değil, iki tarafın ortak rızasıyla gerçekleştiğinden, ihbar süresi ve tazminatı teknik olarak zorunlu hale gelmez.
İkale Sözleşmesi Gelir Vergisi İstisnası Var mı?
İkale sözleşmesi kapsamında yapılan ödemelerden yalnızca kıdem tazminatı, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 25/7. maddesi uyarınca gelir vergisinden istisnadır. Bunun dışındaki tüm ödemeler – örneğin ikale tazminatı (Ek menfaat), ihbar tazminatı, izin ücreti vb. – gelir vergisine tabidir.
İkale Sözleşmesi İmzalayan İşçi İşe İade Davası Açabilir mi?
Genel olarak ikale sözleşmesi imzalayan bir işçi işe iade davası açamaz. Ancak bazı durumlarda – özellikle işverenin baskısı veya yönlendirmesi altında imzalanan sözleşmelerde – ikale geçersiz sayılarak işçi işe iade hakkını yeniden kazanabilir.
İkale Sözleşmesinde Cezai Şartlar Olur mu?
Cezai şart (Ceza koşulu) düzenlenebilir; ancak bu şartın işçi aleyhine haksız sonuçlar doğurmaması ve Türk Borçlar Kanunu’nun 182. maddesi uyarınca aşırı olmaması gerekir. Yani cezai şart, sözleşmeye konulabilir ama sınırları hukuken belirlenmiştir.
İkale Sözleşmesi Damga Vergisi Oranı Yüzde Kaç?
2025 itibarıyla ikale sözleşmesi kapsamında yapılan ödemeler için uygulanacak damga vergisi oranı %0,759’dur.
Damga Vergisi Kanunu’nun 1. ve 3. maddelerine göre, belli parasal tutar içeren resmi belgeler (Sözleşmeler, taahhütnameler vb.) damga vergisine tabidir. Dolayısıyla bu da, tarafların karşılıklı iradeleriyle mali sonuç doğuran bir belge niteliğinde olduğundan, bu kapsama girer.
Konuyla ilgili diğer içeriklere de göz atın 👇
Bordro Muhasebe Kaydı İşlemleri, Maaş Hangi Hesapta İzlenir?
Çalışma Süreleri ve Ara Dinlenme Düzenlemeleri: İşverenler Dikkat
KEP Zorunluluğu 2025: İş Kanununda Yeni Dönem Başladı
TİS Farkı Nedir? Nasıl Hesaplanır? Bordro, SGK ve Vergi Süreci
İş Sözleşmesi Feshinde Hangi SGK İşten Çıkış Kodu Seçilmeli?
Diğer makalelerimi görüntülemek için 👇
