Mal Tesliminden Önce Fatura Düzenlenmesi, Fatura Ne Zaman Kesilir?

Fatura ne zaman kesilir? Mal tesliminden önce fatura düzenlenmesi vergisel bir ihlal sayılır mı? Benzeri soru başlıkları şirketler arasında merak konusudur. Mükellefler zaman zaman hizmet almadan veya malı tedarik etmeden fatura kesmek zorunda kalabilir. Vergi kanunları genellikle mal teslimi ve hizmet ifası sırasında fatura kesilmesi gerektiğini öne sürmesine rağmen bazı istisnaları olabilir. Daha doğrusu böyle zamanlarda muhasebe kayıtları farklı şekilde tutulmalıdır. Dolayısıyla yazının devamında bağlantı anlaşmalarının vergisel değerlendirmesini okuyabilirsiniz.

İçindekiler

Mal Teslim Edilmeden Fatura Kesilir mi?

Firmalar yeni yıl için fiyatları sabitleme, mal tedarik sürecini yönetme gibi sebeplerle yıl içerisinde yapmayı planladığı mal teslimi ve hizmet ifasını genellikle yılbaşından önce bir sözleşmeye bağlayıp faturasını önden talep edebilirler. Böyle bir durumda satıcılar henüz stokta olmayan malları satıp gerçekleşmemiş hizmetlerin faturasının düzenlemek durumunda kalabilir. Firmalar anlaştıkları işler için hakediş usulüyle ödeme konusunda mutabık kalabildikleri gibi yapılacak işin bedelinin bir kısmını peşin ödeyip geri kalanını çek ile tahsil etmeyi önerebilir. Bazen de alıcı taraf iş yapılmadan, mal teslim edilmeden faturanın kesilmesini talep eder. Buna göre muhasebesel açıdan maliyet yüklenilmeyen hasılat vergilendirmesi söz konusudur.

Mal Tesliminden Önce Fatura Düzenlenmesinde Vergisel Boyutlar

Mal teslimi ve hizmet ifasından önce düzenlenen faturalarda vergilendirme vergi usul, kurumlar, gelir ile katma değer vergisi kanunları çerçevesinde incelenir. Bağlantı anlaşmalarının vergisel değerlendirmesinde aşağıdaki kanun hükümleri esas alınır:

Mal Tesliminden Önce Fatura Düzenlenmesi ve Kurumlar Vergisi

5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 6. maddesinde kurumlar vergisinin; mükelleflerin bir hesap dönemi içinde elde ettikleri safi kurum kazancı üzerinden hesaplanacağı, safi kurum kazancının tespitinde Gelir Vergisi Kanununun ticari kazanç hakkındaki hükümlerinin uygulanacağı belirtilir.

Mal Teslimi ve Hizmet İfasında Gelir Vergisi Kanunu

Bilanço esasında ticari kazancın tespiti 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 38. maddesinde işletmenin öz sermayesinin hesap dönemi başı ve sonu arasındaki artış olarak tanımlanır. Bu süreçte işletmeye eklenen değerler bu artıştan düşülürken, işletmeden çekilen değerler ise bu farkın üzerine eklenir. Ticari kazanç, bu şekilde hesaplanarak belirlenir. Tespit sırasında Vergi Usul Kanununun değerlemeye ait hükümleri ile bu kanunun 40-41. maddeleri göre yapılacağı hükme bağlanmıştır. Aynı kanunun 40. maddesinde ise net kazancın belirlenmesinde dikkate alınacak indirim konusu yapılabilecek giderler sıralanmıştır.

Mal Teslim Edilmeden Fatura Düzenlenmesinde Vergi Usul Kanunu

213 sayılı Vergi Usul Kanununun 283. maddesinde, gelecek hesap dönemine ait, peşin ödenen giderler ile cari hesap döneminde olmasına rağmen henüz tahsil edilmemiş hasılatın, mukayyet değerleri üzerinden aktifleştirmek suretiyle değerleneceği ifade edilir. 287. maddede, gelecek hesap dönemlerine ilişkin peşin tahsil edilen gelirlerin ve cari hesap dönemine ait olup henüz ödenmemiş giderlerin kayıtlı değerleri üzerinden pasifleştirilerek değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir.

Mal Tesliminden Önce Fatura Kesilmesinde KDV Kanunu

Konuya ilişkin bir diğer açıklama 3065 sayılı katma değer vergisi kanununun 10. maddesinde yer alır:

Mal teslimi ve hizmet ifası hallerinde, malın teslimi/hizmetin yapılması
Fatura vb. vesikaların malın tesliminden/hizmetin yapılmasından önce verilmesi durumunda, bu belgelerde gösterilen miktarla sınırlı olmak üzere fatura ile benzeri belgelerin düzenlenmesi
Kısmi mal teslimi/hizmet yapılması mutad olan, bu hususlarda mutabık kalınan hallerde, mal/hizmetin kısmi sunulması

Yukarıdaki hükümlere göre katma değer vergisi kanunu, vergiyi doğuran olayı mal/hizmetin yapılmasına bağlamıştır. Kısmi mal teslimi/hizmet yapılması mutad olan, aynı zamanda bu hususlarda mutabık kalınan hallerde, kısmi mal/hizmet ifası verilmesine bağlamıştır. Burada mutabık kalmayı; sözleşmeyi mal teslim/hizmet ifa tarihlerinin taraflarca yazılı-sözlü fark etmeksizin belirlenmesi olarak anlayabiliriz.

Dönemsellik İlkesi ve Tahakkuk Esası Muhasebe Kavramı Boyutu

Muhasebedeki tahakkuk esası ve dönemsellik ilkesine göre ticari kazanç belirlenir. Ticari kazancın tespitindeki tahakkuk esası ilkesindeki şart, hem gelir hem de giderin miktarıyla mahiyetinin kesinleşmiş olması, yani gelir ile gideri doğuran işlemin tekemmül etmesi gerektiğidir. Buna ek olarak miktarının ve işlemden kaynaklanan alacağın veya borcun ödeme şartları da belirlenmelidir. Dönemsellik ilkesi ise, gelir-giderin ilgili olduğu döneme intikalinin gerektiğini ifade eder. Ayrıca “dönemsellik” kavramı gereği işletmeler; gelir-giderlerini tahakkuk esasına göre muhasebeleştirmek, hasılat, gelir ve kârlarını aynı döneme ait maliyet, gider ve zararlarla karşılaştırmak durumundadırlar.

Mal tesliminden Önce Fatura Düzenlenmesi Muhasebe Kaydı

KDV kanununa göre; vergiyi doğuran olay meydana geldikten en geç 7 gün içerisinde fatura düzenlenmeli ve ilgili dönemde KDV beyannamesinde beyan edilmelidir. Ayrıca kanun hizmet/mal tesliminden önce fatura düzenlenmesi durumunu düzenlemiş ve verginin fatura düzenlendiği tarihte doğacağını açıkça belirtmiştir. Bu nedenle sözleşmeye istinaden mal/hizmet ifasından önce düzenlenen faturadaki KDV’yi satıcı hesaplanan KDV olarak beyan edip alıcı indirim konusu yapabilecektir.

Yıl sonunda henüz stoklarda olmayan ve dönem içerisinde kısmi teslimi öngörülen mallarda, satıcının malın tamamı için fatura düzenlemesi durumunda; fatura düzenlendiği tarih itibariyle henüz bir maliyet yüklenilmez. Dolayısıyla faturanın 600 yurt içi satışlar hesabı ile hasılat kaydedilirse, tamamı gelir olarak beyan edileceğinden maliyeti olmayan hasılattan bir vergilendirme söz konusudur. Bu nedenle dönemsellik ilkesi ihlal edilmiş olacaktır.

Mal Teslim Edilmeden Fatura Kesilmesi

Vergi Usul Kanunu’nun 232. maddesine göre, fatura; malın teslimi veya hizmetin gerçekleştirilmesinden itibaren en geç yedi gün içinde düzenlenmelidir. Yedi gün içerisinde kesilmezse hiç düzenlenmemiş kabul edilir. Bu hüküm, fatura kesme işleminin mal teslimi ya da hizmet ifasını takip eden yedi gün içinde yapılmasını zorunlu kılmaktadır. Ancak vergi sistemimizde iş yapılmadan önce fatura kesilmesini yasaklayan bir düzenleme bulunmaz. Bu nedenle iş başlangıcında veya anlaşma sağlandığında satıcının kestiği fatura, alıcı tarafından kayıtlara alınabilir. Alıcı, faturanın mahiyetine göre alıcı 153 Stoklar ile 180 gelecek aylara ait giderler hesabına kayıt edebilir. Satıcının ise, 380 Gelecek Yıllara Ait Gelirler hesabını kullanarak kaydetmesi mümkündür.

Maliyet Yüklenilmeyen Hasılat Vergilendirmesi

Çeşitli ticari ve ekonomik sebeplerle yıl içerisinde yapılacak mal tedariki/hizmet alımı faturalarının anlaşmaya istinaden yılbaşında kesilmesi durumunda henüz maliyetine katlanılmayan mal tesliminin/hizmet ifasının hasılatının bildirilmesi; maliyetsiz gelir beyan edilmesi dönemsellik ilkesine aykırı olacağından 380 Gelecek Yıllara ait gelirler hesabında pasifleştirilmesi ve hizmet/malların dönemsel teslimlerinde hasılat olarak beyan edilmesi mevzuata uygun olacaktır. KDV yönünden ise sözleşmeye istinaden mal/hizmet ifasından önce düzenlenen faturada ki KDV’yi satıcı hesaplanan KDV olarak beyan edecek ve alıcı ilgili KDV’yi indirim konusu yapabilecektir.

Mal Tesliminden Önce Fatura Düzenlenmesi Özelgesi ile Çözüm

Gelir İdaresi Başkanlığı 25 Temmuz 2013 tarih, 35831311-010.01-8 sayılı özelge ile mükelleflerin sorununu net biçimde çözmüştür. Buna göre gelir olarak kurumlar vergisi matrahı tespitinde, üretimi/teslimi yapılmadan bedeli vadeli çekle tahsil edilen ve tesliminden önce faturası düzenlenen mal bedellerinin, Vergi Usul Kanununun 287. maddesi hükmü gereğince mukayyet değerleri üzerinden pasifleştirilmesi suretiyle değerlenip ilgili oldukları dönemler şeklinde dikkate alınması gerektiğini duyurmuştur. GİB’in özelgedeki yaklaşımı makalemizdeki görüş ile paralellik sergiler.