Muhasebe Kodları Nelerdir? Muhasebe Hesap Planı Nasıl Çıkarılır?
Bir muhasebe hesap planı olmadan işletmeyi yönetmek oldukça zordur. Dolayısıyla hangi tür şirket olursa olsun muhasebe kaydı tutmak için muhasebe kodlarının tam listesi mali müşavir ve muhasebecilerin uğrak noktasıdır. Muhasebe hesap kodları, muhasebe sisteminin yapı taşlarını oluşturur. Temeli mantık ve hesabın oluşturduğu muhasebe işlemlerinin eksiksiz/hatasız gerçekleştirilebilmesi adına kayıtların nasıl ve nerede tutulacağının bilinmesi büyük önem taşır. Dolayısıyla, yapılacak kayıtların hangi hesaba işleneceğini, nasıl takip edileceğini bilmek için Tek Düzen Hesap Planı’nı (TDHP) benimseyip hesap kodlarının anlamını öğrenmek gerekir. Muhasebe hesapları ile anlamlarını yazının devamında bulabilirsiniz.
Muhasebe hesap kodları, işletmelerin finansal işlemlerini sınıflandırıp takip etmeleri için kullandıkları, sayısal sistemlerdir. Her bir muhasebe hesabına özel olarak atanıp hesabın neyi temsil ettiğini belirtir. Tıpkı bir kütüphanedeki kitapların belirli raflarda ve kategorilerde sıralanışı gibi, muhasebe kodları da finansal işlemleri anlamlı şekilde düzenler.
Temelde dört ana işlevi bulunur: Kayıt altına alma, sınıflandırma, raporlama ve analiz etme. Bir işletmenin fatura, kasa hareketleri, banka işlemleri gibi günlük mali işlemleri, mevcut muhasebe sistemine kaydedilir. Kayıtlar zamanla yüzlerce, binlerce hatta büyük şirketlerde on binlerce veri haline gelebilir. Verilerin bu kadar yoğun ve karmaşık hale gelmesini engellemek amacıyla muhasebe işlemleri, türleriyle amaçlarına göre belirli kodlar kullanılarak kaydedilir. Böylece sınıflandırma işlevi düzenli yerine getirilebilir.
Muhasebede işlemlerin sınıflandırılmasını sağlayan kodlara “hesap” denirken sistemin genel adı ise “Tek Düzen Hesap Planı” olarak bilinir. Kod sisteminin işleyişi şu şekilde açıklanabilir:
- Hesap kodunun ilk hanesi, hesap sınıfını belirtir. İkinci hanesi, ilgili hesap grubunu tanımlar. Üçüncü hane ise büyük defterdeki hesabı temsil eder. Muhasebe hesap kodlarında rakamlar birçok anlama gelir. Üç basamaklı hesap numaralarında, ilk basamak hesap türünü belirtir. Bu sayede hangi hesabın gelir tablosuna, bilançoya veya nazım hesaplara ait olduğu anlaşılır. Anlamları şu şekilde açıklanabilir:
Hesap kodunun ilk hanesi 1, 2, 3, 4 veya 5 ise, o hesap bilanço tablosunda yer alır. İşletmenin mali durumunu gösteren bilgileri içerir. Bu kodlarla başlayan bir hesaba kayıt yapıldığında, bilançoya veri aktarılmış olur. - 6 ile başlıyorsa, gelir tablosu hesapları içindir. Buraya yapılan kayıtlar, gelir tablosunda yer alır.
- 7 ile başlayan hesaplar ise gider hesaplarıdır. Gider bilgileri takip edilir.
- 9 ile başlayan hesaplar nazım hesaplar olarak adlandırılır. Bilgi amaçlı kullanılan tali hesaplar olarak işlev görür.
Muhasebe Hesap İsimleri ve Anlamları
Muhasebe hesap sınıfları, işletmenin finansal işlemlerini düzenli ve sistematik şekilde kaydetmeye yarayan gruplardır. Türkiye’de Tek Düzen Hesap Planı (TDHP) çerçevesinde belirlenen sınıflar genellikle şu şekilde gruplandırılabilir:
| Dönen Varlıklar (1. Sınıf) | Kısa vadede nakde çevrilebilecek varlıklar bu grupta yer alır. Nakit, alacaklar ve stoklar bu sınıfa dahildir. |
| Duran Varlıklar (2. Sınıf) | Uzun vadeli kullanımda olan varlıklar bu grupta yer alır. Makineler, taşınmazlar, demirbaşlar ve yatırımlar bu sınıfa örnek gösterilebilir. |
| Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar (3. Sınıf) | Bir yıl içinde ödenmesi gereken borçları içerir. Ticari borçlar ve banka kredileri bu sınıfa girer. |
| Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar (4. Sınıf) | Vadesi bir yılı aşan borçları kapsar. Uzun vadeli krediler ve tahviller bu sınıfta yer alır. |
| Öz Kaynaklar (5. Sınıf) | İşletme sahiplerinin sermayesi ve birikmiş kârlarını içerir. Ödenmiş sermaye, yedekler ve kâr/zarar hesapları bu gruba dahildir. |
| Gelir Tablosu Hesapları (6. Sınıf) | İşletmenin gelir ve giderlerinin takip edildiği hesaplardır. Satış gelirleri, maliyetler ve faaliyet giderleri bu grupta bulunur. |
| Nazım Hesaplar (9. Sınıf) | Bilanço dışında izlenmesi gereken işlemler bu sınıfa aittir. Taahhütler ve kefaletler gibi işlemler bu hesap grubunda takip edilir. |
Muhasebe Kodları Listesi
Muhasebe kodları tablosunu aşağıdaki görebilirsiniz:
GİB’in listesi için buraya tıklayabilirsiniz.
En Çok Merak Edilen Muhasebe Kodu Listesi
Muhasebede sıkça merak edilen hesap kodları, işletmelerin finansal kayıtlarında önemli bir yer tutar. İşte en çok sorulan muhasebe hesap kodlarından bazıları ve açıklamaları:
320 Muhasebe Kodu
320 – Satıcılar hesabı, işletmenin ticari faaliyetleri kapsamında, mal/hizmet alımı sonucu doğan borçlarını takip etmek için kullanılan hesap kodudur. Kısa vadeli yabancı kaynaklar başlığı altında incelenir. İşletmenin mal/hizmet aldığı tedarikçilere olan borçlarının izlenmesi amacıyla borç tarafında satıcılara yapılan ödemeler veya borç kapatmaları kaydedilir; alacak tarafında ise tedarikçilerden alınan mal/hizmet borçları yer alır. İşletme, bir tedarikçiden mal satın alıp henüz ödeme yapmadığında, borç tutarı 320 Satıcılar hesabının alacak tarafına yazılır. Tedarikçiye ödeme yapıldığında ise bu işlem borç tarafına kaydedilir. Ticari borçların yönetimiyle raporlanmasında önemlidir.
159 Muhasebe Kodu
159 – Verilen Sipariş Avansları hesabı, işletmenin tedarikçilere sipariş ettiği mal/hizmetler için ödediği avansları izlemek amacıyla kullanılan hesaptır. İşletmenin kısa vadeli dönen varlıkları arasında yer alır. Mal/hizmet alımı öncesinde tedarikçilere yapılan avans ödemelerinin takip edilmesi amacıyla borç tarafına tedarikçilere ödenen avans tutarları, alacak tarafında sipariş tamamlandığında veya avansın iadesi gerçekleştiğinde kayıtlardan düşülür. Mal/hizmet alımı için tedarikçilere ön ödeme yapılması, ileride teslim edilecek siparişlere yönelik avansların kaydedilmesinden sonra siparişler tamamlandığında, ilgili avans tutarının ana hesaplara aktarımının takibine yardımcı olur.
760 Muhasebe Kodu
760 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri hesabı, işletmenin satış süreçlerini desteklemek için yapılan harcamaların net şekilde izlenmesini sağlar. Maliyetlerin hesaplanması, gelir tablosunda yer alacak pazarlama ve satış masraflarının doğru belirlenmesinde kritik rol oynar. Üretilen mamullerin stoklara girişiyle hizmetlerin tamamlanmasından, mal/hizmetlerin alıcıya teslim edilmesine kadar geçen süreçte oluşan tüm masraflar, hesabın borç tarafına kaydedilir.
770 Muhasebe Kodu
770 – Genel Yönetim Giderleri hesabı, işletmenin genel yönetim faaliyetlerini yürütmek için yaptığı giderlerin izlendiği hesaptır. İşletmenin idari işleyişiyle ilgili tüm masraflar buraya kaydedilir. Yönetim fonksiyonları, işletme politikalarının belirlenmesi, organizasyon, kadro yapısının oluşturulması, büro hizmetlerinin yürütülmesi, halkla ilişkiler, güvenlik, hukuki işlemler, personel yönetimi, kredi işlemleri ve tahsilat süreçlerini kapsayan işlemleri içine alır. Borç tarafında genel yönetimle ilgili harcamalar kaydedilirken alacak kısmı hesap dönemi sonunda gelir tablosuna aktarılarak kapatılır.
253 Muhasebe Kodu
253 Tesis, Makine ve Cihazlar üretim süreçlerinde kullanılan makine, tesis, cihazlar ile bunlara ait eklentiler ile bu amaçla kullanılan taşıma araçlarının takip edildiği hesaptır.
391 Muhasebe Kodu
391 – Hesaplanan KDV hesabı, işletmenin yaptığı satışlar veya verdiği hizmetler üzerinden hesaplanan Katma Değer Vergisinin (KDV) kaydedildiği hesaptır. İşletmenin devlete ödemekle yükümlü olduğu KDV tutarını gösterir. Mal/hizmet satışları sırasında alıcılardan tahsil ettiği KDV tutarları kaydedilerek takip edilir.
689 Muhasebe Kodu
689 – Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar hesabı, işletmenin olağan faaliyetleri dışında gerçekleşen, sürekli olmayan, beklenmedik gider/zararlarının kaydedildiği hesaptır. Dönem sonunda gelir tablosuna aktarılıp işletmenin finansal durumunu değerlendirirken dikkate alınır.
730 Muhasebe Kodu
730 – Genel Üretim Giderleri hesabı, işletmenin üretim süreçlerinde kullanılan malzeme, işçilik ve diğer giderlerin takip edildiği alandır. Dolaylı üretim giderlerini kaydederek maliyetlerin doğru şekilde hesaplanmasını sağlar.
679 Muhasebe Kodu
679 – Diğer Olağan Gelir ve Karlar hesabı, işletmenin esas faaliyetleri dışında elde ettiği, sürekli nitelikte olmayan, olağan sayılan gelirlerin ve kârların kaydedildiği hesaptır. Gelir tablosunda diğer olağan gelirlerin izlendiği bir hesap olarak yer alır.
329 Muhasebe Kodu
329 – Diğer Ticari Borçlar hesabı, işletmenin ticari faaliyetleri dışında kalan, ancak kısa vadeli olarak ödenmesi gereken çeşitli borçlarının kaydedildiği hesaptır. Genellikle farklı nedenlerle oluşmuş ve ticari olmayan borçların izlendiği bir hesap olarak kullanılır.
Bu başlıklar da ilginizi çekebilir:
Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler Nelerdir?
Tevkifat Sınırı 2024 Kaç TL? Tevkifat Sınırı 2025 Kaç Olacak?
