Ticari Kazanç Nedir? Ticari Kazanç Tespiti
Ticari kazanç, işletmenin gerçekleştirdiği faaliyetler sonucunda elde ettiği kâr olarak ifade edilebilir. Bu, şirketin ürün veya hizmet satışlarından elde ettiği gelirlerden, bu ürün veya hizmetlerin üretim ve sunumuyla ilgili tüm masrafların düşülmesi ile kalan tutardır. Gelir Vergisi Kanunu’nda ticari kazanç, “Her türlü sınai ve ticari faaliyetten sağlanan gelir” tanımıyla ifade edilmiştir. Bu tanım, yalnızca mal satışlarını değil, aynı zamanda üretim, hizmet sunumu ve benzeri faaliyetlerden elde edilen gelirleri de kapsar. Hesaplanması, tacirin faaliyet gösterdiği sınıfa bağlı olarak değişiklik gösterebilir. Detaylı bilgi için yazının devamını inceleyebilirsiniz.
193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 37. maddesinde tanımlanan ticari kazanç, her türlü ticari ve sınai faaliyetten elde edilen gelirleri kapsar. Kanunda yer alan zirai gelirler, ücretler, serbest meslek kazançları, gayrimenkul ve menkul gelirler de bu vergi kapsamına dahil edilir. Ticari ile zirai kazanç arasındaki fark ise, zirai kazancın tamamen toprak ve hayvanlardan elde edilen mahsullere dayanmasıdır. Kanun, ticari gelirlere dahil edilen kazanç türlerini şu şekilde sıralar:
- Taş, maden ve kireç ocaklarının yanı sıra, çakıl-kum üretim alanları ve tuğla-kiremit üretim faaliyetleri,
- Borsaya kayıtlı olup kendi adına tahvil ve hisse senedi ticareti yapanların kazançları,
- Özel okul ve hastane gibi işletmelerin gelirleri,
- Gayrimenkul alım satımı ve inşaat faaliyetlerinden elde edilen kazançlar,
- Satın alarak veya trampa yoluyla edinilen arazilerin, alım tarihinden itibaren 5 yıl içinde kısmen ya da tamamen satılmasından elde edilen gelirler,
- Diş protez üretiminden elde edilen kazançlar.
Ticari Kazanç Tespiti Nasıl Yapılır?
Ticari kazanç, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’na göre belirlenir. Bu kapsamda işletme hesabı esası, bilanço esası ve basit usulde ticari kazanç tespiti olmak üzere üç farklı yöntemle tespit edilebilir. Bu yöntemler, tacirlerin yıllık satış gelirleri ile alış-satış tutarlarının farklarına bağlı olarak farklılık gösterir. Ayrıntılı bilgiye GVK’nın 36-46. maddelerinden erişebilirsiniz:
| Bilanço esasında | İşletme hesabı esasında | Basit usulde |
| Bilanço Esası: Bilanço esasına göre kazanç, işletmenin hesap dönemi başındaki öz sermayesi ile dönem sonundaki öz sermayesi arasındaki pozitif farktır. Sermayeye ilave edilen tutarlar farktan çıkarılırken, işletmeden çekilen miktarlar bu farka dahil edilir. | Bu yöntemde kazanç, bir hesap dönemi boyunca elde edilen gelirler (hasılat) ile yapılan harcamalar (giderler) arasındaki pozitif farktan oluşur. Hasılat, işletmeye ödenen veya tahakkuk eden alacakları; giderler ise yapılan ödemeler ile tahakkuk eden borçları ifade eder. | Basit usule göre kazanç, aynı dönemdeki hasılat ile giderler ve satılan mal veya hizmetlerin maliyeti arasındaki pozitif farktır. |
Ticari Kazanç Vergisi Hesaplama
Ticari kazanç vergisi, diğer adıyla gelir vergisi, işletmenin faaliyetleri sonucunda elde ettiği kâr üzerinden ödenir. Bu verginin hesaplanması, birçok değişkene bağlı olup detaylı şekilde ele alınmalıdır. Hesaplama yaparken şu bilgilerin göz önünde bulundurulması gerekir:
- Gelir tespit yöntemi belirlenmelidir. Basit ve gerçek usul olmak üzere iki ayrı yöntem mevcuttur. Her yöntemin hesaplama sistemi farklıdır.
- İşletmenin tüm giderleri (örneğin, personel maaşları, kira, amortisman, faiz giderleri) vergi matrahını azaltıcı etkiye sahiptir.
- İşletmenin elde ettiği tüm gelirler (satış gelirleri, kira gelirleri, faiz gelirleri gibi) vergi matrahını artırır.
- Kanunda yer alan indirimler ve istisnalar, ödenecek vergiyi azaltabilir.
- Hesaplama sırasında Gelir Vergisi Kanunu’nda belirtilen vergi oranları dikkate alınır.
- Vergi dilimleri hakkında daha fazla bilgiye ulaşmak için “Gelir Vergisi Dilimleri” konulu rehbere göz atabilirsiniz.
Aşağıdaki benzer konu başlıklarına da göz atabilirsiniz:
KDV Mükellefi Kimdir? KDV Mükellefi Olmayan Kurumlar Hangileridir?
7524 Sayılı Vergi Kanunlarında Neler Değişti?
